घर जग्गा रजिस्ट्रेसन शुल्क क्याल्कुलेटरमालपोतमा वास्तवमा कति तिर्नुपर्छ।

रजिस्ट्रेसन शुल्क कसरी लाग्छ

घरजग्गाको रजिस्ट्रेसन शुल्क प्रदेशले तोक्छ — नगरपालिका वा सङ्घीय सरकारले होइन। यो लिखतमा उल्लेख गरिएको मूल्यको सिधा प्रतिशत हो, र राजीनामा पास गर्दा क्रेताले मालपोत कार्यालयमा तिर्छ। साउन १, २०८३ देखि लागू बागमती प्रदेश आर्थिक ऐन, २०८३ (अनुसूची १) अनुसार दर यस्ता छन्:

• काठमाडौं उपत्यकाभित्रका महानगरपालिका (काठमाडौं, ललितपुर): ५.३%
• उपत्यकाभित्रका नगरपालिका (भक्तपुर, टोखा…): ४.८%
• उपत्यका बाहिरका महानगरपालिका: ५.१५%
• उपमहानगरपालिका: ४.६५%
• उपत्यका बाहिरका नगरपालिका: ४.५%
• गाउँपालिका: ३%

सामूहिक आवास योजनामा बनेका फ्ल्याटमा पनि जग्गाकै दर लाग्छ; अपार्टमेन्टका लागि छुट्टै १% दर छैन। यी बागमतीका दर हुन् — अरू प्रदेशले आफ्नै अनुसूची तोक्छन्।

क्याल्कुलेटर कसरी चलाउने

घरजग्गाको मूल्य राख्नुहोस्, घरजग्गा कुन किसिमको पालिकामा पर्छ छान्नुहोस्, र क्रेताले छुट पाउने भए त्यो छान्नुहोस्। माथि मालपोतमा क्रेताले तिर्ने रकम देखिन्छ। बिक्रेताको पक्ष पनि हेर्नु छ भने बिक्रेताले किन्दाको मूल्य र कति वर्ष राखेको हो भन्ने भर्नुहोस् — पाँच वर्ष नाघेपछि दर कसरी घट्छ, अवधिको फिल्डमुनिको मिटरले देखाउँछ। “कुल लागत” ले क्रेता र बिक्रेता दुवैले तिर्ने रकम कारोबार मूल्यको कति प्रतिशत हुन्छ भन्ने देखाउँछ।

“बागमती सभ्यता कोष” शुल्क छैन

उपत्यकामा रजिस्ट्रेसन शुल्कमाथि ५% थप शुल्क लाग्छ भन्ने कुरा केही कानुनी फर्म र घरजग्गाका ब्लगमा दोहोरिन्छ, तर ऐनमा न कुनै सभ्यता कोष छ, न उपत्यकाका लागि छुट्टै थप शुल्क। उपत्यकाको महँगोपन दरमै समेटिएको छ: उपत्यकाभित्रको महानगरमा ५.३%, बाहिरको महानगरमा ५.१५%।

महिला र अरूलाई पाइने छुट

ऐनको दफा ९ अनुसार स्वामित्व महिला, ७० वर्ष नाघेका ज्येष्ठ नागरिक वा बाबुआमा नभएका नाबालकको नाममा जाँदा रजिस्ट्रेसन शुल्कमा २५% छुट हुन्छ। एकल महिलाले प्रमाण पेस गरे ३५% छुट पाउँछिन्, र गाउँपालिकाभित्र जग्गा लिने महिलाले पनि ३५% पाउँछिन्। दफा १३ अनुसार एउटा लिखतमा एउटा मात्र छुट लाग्छ। श्रीमान्–श्रीमतीको संयुक्त नाममा पास भएको लिखतमा पनि महिलाको छुट पाइन्छ।

बिक्रेताको पुँजीगत लाभ कर

बिक्रेतातर्फको पुँजीगत लाभ कर (CGT) क्रेताले तिर्ने शुल्कसँग जोडिएको छैन; यो छुट्टै हिसाब हो। आर्थिक ऐन, २०८३ अनुसार पाँच वर्ष वा सोभन्दा कम समय राखेको घरजग्गा बेच्दा लाभको १०% र पाँच वर्षभन्दा बढी राखेकोमा ७.५% लाग्छ। यो रजिस्ट्रेसनकै बेला स्रोतमा कट्टा हुन्छ र अन्तिम कर मानिन्छ। कर रू १० लाखभन्दा माथिको कारोबारमा मात्र लाग्छ, र लाभ भनेको बिक्री मूल्यबाट खरिद मूल्य र कागजात भएका मान्य खर्च घटाएपछि बाँकी रहने रकम हो। क्याल्कुलेटरमा बिक्रेताले किन्दाको मूल्य राखेपछि मात्र CGT देखिन्छ।

यो क्याल्कुलेटरले के समेट्दैन

मालपोतले घोषणा गरिएको मूल्य र त्यो वडाका लागि सरकारले तोकेको न्यूनतम मूल्याङ्कनमध्ये जुन बढी हुन्छ, त्यसमा शुल्क लिन्छ — यो क्याल्कुलेटरले भने तपाईंले राखेको मूल्यमै भर पर्छ। न्यूनतम मूल्याङ्कन सामान्यतया बजार मूल्यको ३०–४०% जति हुने भएकाले यथार्थपरक मूल्य राख्दा अङ्क मिल्छ, तर कम मूल्य घोषणा गरेर हेर्दा वास्तविक बिल बढी आउन सक्छ। कित्ताकाट नापी शुल्क, लेखपढ व्यवसायी र वडा कार्यालयको खर्च, धितो रजिस्ट्रेसनका तह, र व्यक्तिभन्दा कम्पनी वा फर्मलाई लाग्ने उच्च CGT दर पनि यहाँ गनिएको छैन। त्यसैले माथिका अङ्कमाथि थप रू ५,००० देखि २५,००० सम्मको सानोतिनो खर्च छुट्याएर राख्नुहोस्।